De strijd voor gelijke rechten van LGBT is een mensenrechtenstrijd

Toespraak bij Opening Pride Month 2017

Wie hier is oud genoeg om zich Jackie nog te herinneren? De man in lange rok en zwierige hoofddoeken. De manvrouw die wij uitlachten, wiens naam als belediging naar jongens werd geslingerd. Ook ik heb dat gedaan en ik kijk er met schaamte op terug. Ik voel me er nog steeds schuldig om. Maar vandaag ben ik blij met mijn schaamte en mijn schuldgevoelens.

Dat zijn vreemde dingen om blij van te worden, zou je denken. Maar dat we vandaag in Suriname een Pride Month mogen verwelkomen is wel zo fraai, en een viering waard. Dat had ik niet kunnen bevroeden al die decennia geleden.

Wat ik wil zeggen hiermee: ook voor mij was het niet automatisch om respect te hebben voor mensen die zo ongegeneerd en zo wezenlijk anders zijn dan wat ik had geleerd te zien als normaal.  Ook ik moest bewust worden van wat dat betekent: respect hebben voor het anders zijn. Niet alleen respect hebben, maar gewoon, het anders zijn als een gegeven beschouwen, net zoals krullend haar of bijziendheid. Niet een ding dat iets uitmaakt in hoe je de ander ziet of behandelt.

Ik ben blij met mijn schaamte, omdat het betekent dat mijn gedrag toendertijd in tegenspraak is met de persoon die ik ben, en de dingen waar ik in geloof. Dat was ik niet echt.

Ik weet eigenlijk zelf niet wanneer die omslag in mijn denken is gekomen. Zo stond ik nog met rode oortjes te luisteren naar de roddels over mannen die met mannen aan het dansen waren, hahaha, en zo zat één van die mannen zijn hart bij mij te luchten. Dat hij daar in mijn woonkamer op dat zelf getimmerd bed dat dienst deed als sofa, zijn ziel en zaligheid blootlegde, misschien was dat het moment dat ik gewoon een mens zag dat mij vertrouwde met zijn diepste geheim. Wie weet, misschien kwam het door het werken met Ruben del Prado in het prille begin van het Nationaal Aids Programma en het besef dat zolang homoseksualiteit een kibri kibri ding zou zijn, we nooit het monster zouden kunnen temmen.

Misschien kwam het door de theaterwereld waarin ik met alle soorten mensen te maken kreeg.

Of, misschien kwam het door mijn eigen gevecht voor mijn eigen vrijheid. De vrijheid om zelf te bepalen wie ik wilde zijn, niet gedwongen door het keurslijf van culturele en dus familiaire verwachtingen.

Niemand wordt geboren als feminist. Het zijn de omstandigheden die je ertoe dwingen. Als je plotseling beseft: hoezo mag ik niet omdat ik een meisje ben. Wat voor achterlijkheid en oneerlijkheid is dit.

Als je je hele leven nooit achtergesteld bent, als niemand je rechten vertrapt, als je altijd hebt kunnen zijn wie je wil zijn, dan kun je misschien door het leven gaan zonder je ooit druk te maken om mensenrechten. Ze zijn vanzelfsprekend. Leven in blissfull ignorance- zalige onwetendheid, wat een genot moet dat zijn. 

Maar zelfs als je behoort tot die kleine groep mensen op aarde die die luxe heeft, dan nog ontslaat het je niet van de morele verplichting om je ogen te openen. Want blissful ignorance kan alleen bestaan bij de gratie van morele luiheid. Je bent te lui om om je heen te kijken, en te zien dat anderen pinaren. Dat ze behandeld worden als tweederangsburgers, of zelfs als onmensen. Omdat ze niet dezelfde sexe hebben, omdat ze niet dezelfde huidskleur of geloof, of sexuele orientatie of paspoort of rijkdom of fysieke capaciteiten hebben.

Voor meer informatie, ga naar Pareasuriname.com/lgbt-pride-month/
of www.facebook.com/PrideMonthSuriname

De strijd voor gelijke rechten van LGBT is een mensenrechtenstrijd. Net zoals de strijd voor gelijke rechten van vrouwen, of de strijd voor gelijke burgerrechten van mensen die niet blank zijn, en de strijd voor erkenning van de rechten van inheemsen en zo voorts.

Elke strijd voor mensenrechten is in principe hetzelfde. Het is een strijd die niet gewonnen kan worden door straatacties alleen, of door recepties en parades. Maar het is een strijd die zeker ook niet gewonnen zal worden door je onzichtbaar te maken. Het is de allereerste stap naar gelijkheid: je plaats opeisen, je laten zien, en van je laten horen. En tegelijkertijd werken aan veranderingen in beleid en wetgeving, aan bewustwording. En nog een belangrijke factor: je werk en strijd verbinden aan dat van anderen.

Enkele jaren geleden begonnen we bij Projekta na te denken over hoe we het maatschappelijk middenveld, oftewel Civil Society, in Suriname zover konden krijgen dat ze veel meer zou zijn dan slechts een verzameling van losse organisaties die ontwikkelingsprojecten uitvoert. Civil Society moest een stem worden voor mensenrechten, voor meer transparantie in bestuur en participatie van burgers en rekenschap van bestuurders- maar hoe doe je dat?

Eén van onze grootste kopzorgen was, geloof het of niet: wat doe je met organisaties die LGBT-rechten niet willen erkennen? Als je Civil Society wil vertegenwoordigen, dan moet je alle Civil Society organisaties toelaten, ook degenen die homoseksualiteit als tegennatuurlijk zien. We zaten vast: we wilden niemand uitsluiten, want dat was in strijd met onze eigen woorden. Op een dag viel het kwartje.

We hoeven niet heel Civil Society te vertegenwoordigen. We worden een los netwerk van organisaties en mensen die zich achter een idee scharen. Daarbinnen mag je van mening met elkaar verschillen over beleid, over politiek, over de kleur van het tafelkleed. Maar de fundamentele waarden moeten we delen. En de allerfundamenteelste waarde is respect voor mensenrechten. Je kunt alleen bij BINI zijn als mensenrechten het uitgangspunt is van je denken en handelen, je moreel kompas. Kortom, we stelden een principe boven representativiteit.

En zo ontstond het Burgerinitiatief voor Participatie en Goed Bestuur- BINI, met het LGBT Platform als 1 van de mede oprichters. Ik denk dat het een wederzijdse verrijking is. Dankzij BINI kwamen het Platform en de VSB bij elkaar en werden er trainingen verzorgd voor het bedrijfsleven. Tijdens de Democratiemaand is er steevast aandacht voor de mensenrechten van LGBTs en we brainstormen over strategische keuzes en paden.

De strijd voor LGBT-rechten is in een stroomversnelling de laatste vijf jaren. Ik ben er trots op dat wij, eerst als Projekta en vervolgens als BINI,  daar een deel van mogen zijn. Ik hoop dat daarmee mijn persoonlijke, morele schuld aan Jackie enigszins is afgelost.

Happy Pride Month!

Burger- en politieke rechten: huiswerk voor Suriname

Dit artikel verscheen eerder in de ‘State of our Democracy 2015’. De gehele nieuwsbrief vindt u hier.
In 2013 deed Suriname verslag aan de Mensenrechten-commissie van de Verenigde Naties over de voortgang van onze implementatie van het Verdrag voor Burger- en Politieke Rechten. Dit verslag werd in oktober 2015 uitvoerig besproken met vertegenwoordigers van de Staat. De Commissie uitte in deze gesprekken en in haar geschreven commentaar haar ontevredenheid over de voortgang, over de kwaliteit van het verslag en de beantwoording van de Surinaamse delegatie. Zo bevatte het rapport en de mondelinge beantwoording volgens hen meer anekdotische informatie dan harde feiten en statistieken, en kon er over veel vragen geen afdoend antwoord worden gegeven. Ook uitte de Commissie herhaaldelijk haar bezorgdheid over het ‘klimaat van straffeloosheid’ van met name mensenrechtenschendingen, en de onverenigbaarheid van de Amnestiewet met diverse internationale mensenrechtenverdragen. Na de mondelinge beantwoording, kreeg de Staat nog de gelegenheid om resterende vragen schriftelijk te beantwoorden, waarna de Commissie op 3 november 2015 haar uiteindelijke bevindingen en aanbevelingen presenteerde.
Hier een greep uit de lijst met aanbevelingen die Suriname moet uitvoeren voor haar volgende rapportage in 2020. Voor de volledige lijst, klik hier.

Mensenrechtenschendingen

• Intrekken van de Amnestiewet.
• Onmiddellijk instellen van het Constitutioneel Hof, dat voldoende uitgerust en onafhankelijk moet zijn.
• Voldoen aan internationale mensenrechtenwetgeving voor het ter verantwoording roepen van degenen die verantwoordelijk zijn voor die ernstige mensenrechtenschendingen, waarvan Staten verplicht zijn om de daders te berechten en om lopende strafrechtelijke processen af te ronden.
• Effectieve bescherming van getuigen van mensenrechtenschendingen en grondig onderzoek naar gevallen van vermoedelijke intimidatie van getuigen.
• Maatregelen treffen om het Nationaal Mensenrechten Instituut te laten functioneren met een ruim mensenrechtenmandaat en voldoende financiële en menselijke hulpbronnen.
• De Staat de reeds in 1985 gedane aanbevelingen van de Commissie onder het 1e Optionele Protocol [noot: het in behandeling nemen van klachten van individuen] opvolgt. [Noot: deze aanbevelingen waren: onderzoeken van de moorden van December 1982, het berechten van de verantwoordelijken, het betalen van compensatie aan de nabestaanden, en de adequate bescherming van het recht op leven in het land.]
• Wettelijke bepalingen over het instellen van de Noodtoestand, die expliciet aangeven welke fundamentele rechten in geen enkel geval mogen worden beperkt.

Rechterlijke macht & rechtsprocessen

• Wetgeving instellen die ervoor zorgt dat personen die zijn aangehouden binnen 48 uur voor een rechter voorgeleid worden (24 uur voor minderjarigen).
• Instellen van een uniform wettelijk kader voor alle detentiefaciliteiten, en het garanderen en ondersteunen van de toegang tot tijdige juridische ondersteuning voor personen die zijn aangehouden in strafzaken.
• Maatregelen zodat de omstandigheden in detentie respect tonen voor de waardigheid van gevangenen, en het apart houden van volwassenen en minderjarigen in alle detentie-faciliteiten.
• Herziening van wetgeving en praktijken op het gebied van geestelijke gezondheidzorg, om zodoende willekeurige opsluiting te vermijden.
• Het rechtssysteem voorzien van geschikte menselijke en financiële hulpbronnen, zodat deze effectief kan functioneren.
• Het recruteren en opleiden van voldoende rechters en officieren van justitie, zodat adequate rechtspraak en een eerlijke procesgang kan worden gegarandeerd in het hele land.
• Alle nodige maatregelen treffen voor een onafhankelijke rechterlijke macht, waaronder adequate salarissen voor rechters.

Geweld & discriminatie 

• Praktische en wettelijke maatregelen om waar nodig fysieke straffen voor kinderen te elimineren. Daarbij horen het stimuleren van alternatieve, geweldloze vormen van straffen, en het uitvoeren van bewustwordingscampagnes over de schadelijke effecten van lijfstraffen.
• Zorgen voor grondig onderzoek van gevallen van op gender gebaseerde geweld, het vervolgen van de daders, het opleggen van toepasselijke straffen en het adequaat compenseren van slachtoffers.
• Effectieve maatregelen treffen tegen willekeurige aanhouding van LGBTI-personen, waaronder het onderzoeken van alle gevallen van mishandeling van LGBTI personen en vervolging en adequate bestraffing van de daders.
• Het Wetboek van Strafrecht zodanig aanpassen dat marteling en mishandeling (conform de internationale definities) strafbaar worden gesteld.
• Zorgen voor de vervolging van daders van marteling en mishandeling, en compensatie van de slachtoffers. 
• Garanderen van adequate bescherming en schadeloosstelling voor slachtoffers van mensenhandel, en het beschikbaar stellen van middelen voor het instellen en onderhouden van opvangcentra voor deze slachtoffers.
• Verplichte training over de vervolging van gevallen van op gender gebaseerde geweld voor politie, deurwaarders, officieren van justitie en maatschappelijke werkers.
• Maatregelen voor het bevorderen van rechtsgelijkheid tussen mannen en vrouwen.
• Verhogen van de inzet voor meer participatie van vrouwen in politiek en publiek domein, in het bijzonder in besluitvorming, door – zonodig – tijdelijke speciale maatregelen te treffen.
• Concrete maatregelen voor het wegwerken van genderbias en –stereotypen over de rollen en verantwoordelijkheden van mannen en vrouwen in het gezin en de samenleving.
• De doodstraf ook binnen het Militair Recht afschaffen [noot: het was al afgeschaft binnen het Strafrecht]. 

Burgerrechten

• Alle nodige maatregelen voor effectieve en betekenisvolle consultatie met inheemse en tribale volkeren in besluiten op alle gebieden die een impact hebben op hun rechten.
• Maatregelen om verdergaande erosie van de vrijheid van meningsuiting te voorkomen, in het bijzonder bedreiging en intimidatie van mensenrechtenactivisten en journalisten.
• Gevallen van bedreiging en intimidatie van mensenrechtenactivisten en journalisten prompt onderzoeken en sancties treffen tegen de daders.
• Het decriminaliseren van laster en ervoor zorgen dat gevallen van laster niet onderworpen zijn aan vrijheidsontneming.
• Maatregelen voor betere toegang tot burgerregistratie, om ervoor te zorgen dat alle kinderen die geboren worden op Surinaams grondgebied een officiële geboorte-akte kunnen ontvangen.

Promoten van en rapporteren over het Verdrag 

• Verplichte training over het Verdrag voor rechters, advocaten en officieren van Justitie.
• In het volgend verslag voorbeelden opnemen van hoe het verdrag wordt toegepast door nationale rechtbanken.
• Binnen één jaar verslag doen van de voortgang van de aanbevelingen over het Nationaal Mensenrechten Instituut, de straffeloosheid van mensenrechtenschendingen en de maximale tijdspanne tussen detentie en voorgeleiding.
• Bij de voorbereiding van het volgend periodiek rapport, een brede consultatie te houden met het maatschappelijk middenveld.

Wilt u meer lezen over de staat van onze democratie in 2015? Lees dan ook de andere artikelen van de ‘State of our Democracy’ nieuwsbrief.