Suriname blijft matig scoren op de Corruption Perceptions Index

De Corruption Perceptions Index (CPI) van Transparency International (TI) schetst een grimmig beeld van de staat van corruptie wereldwijd. Deze jaarlijkse index wijst dit jaar uit dat meer dan twee derde van de 180 landen onder de 50 punten (van de in totaal haalbare 100 punten) scoort. Suriname is hier met 38 punten geen uitzondering op. Wat wel opvallend is, is dat Suriname zes punten minder heeft gescoord dan op de CPI 2019, en daarmee 24 plaatsen lager op de lijst is komen te staan.

Suriname op de CPI 2020

Suriname op de CPI 2019

Zoals Projekta in een eerder blogbericht over de Democracy Index 2020 aangaf, heeft Covid-19 wereldwijd gezorgd voor een toename van corruptie. Dit onderstreept TI ook met hun analyse waaruit blijkt dat corruptie niet alleen de wereldwijde gezondheidsaanpak van Covid-19 ondermijnt, maar ook bijdraagt aan een voortdurende democratische crisis. 

Covid-19 heeft de diepe sociale en economische ongelijkheid extra duidelijk gemaakt en had een disproportioneel negatief effect op groepen die al kwetsbaar waren, waaronder vrouwen en kinderen, inheemse en tribale volken en ouderen. 

Suriname en de regio

Net als op andere plekken ter wereld, hebben overheden op het Amerikaanse continent extreme maatregelen getroffen in de strijd tegen Covid-19, waaronder het afkondigen van noodtoestanden met directe inperking van burgerrechten als gevolg. Deze maatregelen legden de vrijheid van meningsuiting en samenkomst aan banden, verzwakten institutionele checks and balances en beperkten de ruimte voor het maatschappelijk middenveld om haar rol te vervullen. 

Behalve de zwakke overheidsinstituties die de regio kenmerken, had een alarmerende machtsconcentratie in verschillende landen een explosie aan Covid-19 gerelateerde corruptie-cases tot gevolg. TI geeft ook aan dat binnen de hele regio burgers met moeite toegang krijgen tot betrouwbare en up-to-date informatie en noodhulpmiddelen. Het is een uitdaging om de verkregen noodfondsen bij de beoogde ontvangers te krijgen, in plaats van dat deze verloren gaan aan corrupte processen. Als de hulp niet op de goede plek terecht komt, is dit een voedingsbodem voor kwaadaardig populisme en creëert het meer armoede en ongelijkheid, aldus TI. 

Daarnaast is het cruciaal dat overheden maatschappelijke organisaties en journalisten toestaan om te fungeren als waakhond, zodat zij politici en bedrijven ter verantwoording kunnen roepen voor hun keuzes. Helaas gebeurt veelal het tegendeel en worden dit soort crises juist misbruikt door overheden ten koste van  het maatschappelijk middenveld. Een voorbeeld hiervan is El Salvador (score van 36) waarbij er een belangrijke wet die toegang tot informatie mogelijk zou maken, uitgesteld is vanwege de pandemie. Maatschappelijke groepen zouden deze wet juist goed kunnen gebruiken om te monitoren hoe de overheid de Covid-19 gerelateerde fondsen uitgeeft. 

Er zijn ook wel hoopvolle ontwikkelingen, zoals in Peru (ook een score van 38), waar er recent een wet is aangenomen die personen die schuldig zijn bevonden aan corruptie verbiedt om posities in te nemen binnen de overheid of toezichthoudende organen, zoals Raden van Bestuur.

De weg vooruit

Om eerlijk en gelijkwaardig beleid te garanderen, is de publicatie van relevante data en gemakkelijke toegang ertoe van groot belang. Met name in noodsituaties zoals Covid-19 die met zich mee heeft gebracht, is gespecificeerde data over uitgifte en verdeling van geld en middelen noodzakelijk. 

Het is de plicht van regeringen om ervoor te zorgen dat hun bevolking gemakkelijke, toegankelijke, tijdige en betekenisvolle informatie ontvangt, zodat hun hen hierbij verzekeren recht op informatie wordt gewaarborgd. 

Het Burgerinitiatief voor Participatie en Goed Bestuur (BINI) heeft het recht op informatie ook opgenomen in haar visiedocument en beleidsmonitoringsrapporten. Organisaties binnen BINI, waaronder Projekta, wijzen al jaren op het belang van een Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB). In 2017 maakte BINI ook een spotje over de WOB, welke hier te zien is.

Helaas is er in de gemonitorde periode geen vooruitgang geboekt op het gebied van recht op informatie. Het gehele thematische rapport van het thema Goed Bestuur is hier te lezen.

Behalve het publiceren van relevante data en de toegang ertoe mogelijk maken, geeft TI nog drie overkoepelende adviezen welke zeker ook van toepassing zijn op de Surinaamse situatie: 

1. Versterk instituties voor toezicht en controle

2. Zorg ervoor dat het proces van contracten aangaan open en transparant verloopt

3. Verdedig democratie, promoot maatschappelijke ruimte

Corruptie is normaal

Moet je reisje naar de Champions League finale aannemen als relatiegeschenk van een bedrijf dat meedingt naar een contract waar jij over moet beslissen? Wat doe je straks met al die enorme kerstpakketten die je thuis bezorgd krijgt van mensen die een vergunning hebben aangevraagd bij jouw afdeling? En blijf je stil als je partner heeft gelogen over zijn diploma’s als jij in de selectiecommissie zit? Het zijn enkele van de vragen waar de deelnemers aan de corruptie-awareness sessie van Projekta zich over bogen. De sessie werd georganiseerd in het kader van de Internationale Anti-corruptiedag op 9 december, en was onderdeel van Democratiemaand 2020.

Familie

De sessie was een combinatie van theorie, over definitie en vormen van corruptie, en interactieve quizzen en discussies aan de hand van cases. Bij de ‘Boter op je Kop’ quiz konden deelnemers nagaan in hoe verre hun eigen handelen in dagelijkse situaties neigt naar corruptie. Benoemingen als familielid accepteren, gunsten vragen aan familieleden werkzaam bij dienstverlenende overheidsinstanties zijn enkele cases aan de hand waarvan de deelnemers konden toetsen of hun handelen in dagelijkse situaties corruptiegevoelig is.

Tijdens een korte presentatie werd vervolgens stilgestaan bij de definitie van corruptie en werden diverse vormen van corruptie nader bekeken, van vriendjespolitiek en nepotisme tot fraude en omkoping. Er werd ook stilgestaan bij belangenverstrengeling, en bij ‘state capture’ – als de centrale functies van de Staat worden ontmanteld, bijvoorbeeld door een persoon of partij die wetgeving kan laten maken die zijn belang voorop stelt.

Corruptie is norm

De sessie werd afgesloten met een serie van ‘Corrupte Corry’s’, een serie cases bedacht door Projekta. ‘Elke gelijkenis met bestaande personen en gebeurtenissen is geheel toevallig’ gaf de facilitator aan, met een overduidelijke knipoog. De deelnemers konden met elkaar nagaan of de handelingen van Corry corrupt waren of ernaar neigden, en zo ja, welke vorm van corruptie aan de orde was.

De case van de directeur van een ministerie die zijn/haar kinderen en hun vrienden, ook na werktijd door de chauffeur laat halen en die het overwerk vervolgens boekt op kosten van de Staat, is slechts één voorbeeld van een case die voor veel discussie zorgde.

De discussies maakten duidelijk dat velen dagelijks geconfronteerd raken met wat in feite corruptieve handelingen zijn, maar dat die als norm zijn geaccepteerd. Velen zijn dus niet in staat om corruptierisico’s te herkennen in hun eigen omgeving of hun eigen werk en handelen.

Deelnemers hebben de sessie als eye-opener ervaren, en hebben aangegeven dat soortgelijke sessies ook nuttig zijn voor o.a. jongeren en overheidsfunctionarissen. Projekta vertelde dat zij al sinds 2009 verschillende sessies organiseerde, ook voor bijvoorbeeld politieke partijen.

Helaas is de belangstelling nooit erg groot geweest- niet alleen bij de politieke partijen, maar ook bij het publiek. Velen denken wellicht te weten wat corruptie is, maar uit de sessie bleek weer eens dat dit bij lange na niet het geval is.