maandag 12 november 2012

Verslag workshop: macht en de actieve burger

Afgelopen vrijdagochtend, 10 november 2012, kwamen 15 mensen bijeen voor de workshop ‘Macht en burger’ van Annette Tjon Sie Fat georganiseerd door Projekta in verband met de Democratiemaand. Projekta probeert tijdens elke democratiemaand minstens één workshop te geven die dieper op het thema van de maand.  Het thema van de 5e democratiemaand is “actieve burgers”. Actieve burgers die werken aan maatschappelijke veranderingen  moeten altijd rekening houden met macht: men moet weten welke macht men zelf heeft, en welke macht anderen hebben. Pas dan kun je strategisch werken aan de veranderingen die je wil zien.

Associaties met macht
De workshop startte met de vraag om twee woorden te noemen, die men koppelt aan macht. Er kwam een breed scala aan begrippen op het grote bord. Zo werden begrippen geplaatst als geld, positie, besluiten, misbruik, willekeur, mannen en invloed. Er ontstond gelijk discussies over wie wel/geen macht heeft en waarom. Maar ook werd bevestigd dat in Suriname mannen nog steeds meer macht hebben dan vrouwen. De meeste hoge posten worden door mannenfiguren bezet. Zij worden belast, de vrouwen blijven achter. Het duurde ook even voordat er een voorbeeld van een vrouw met macht kon worden genoemd. Daarna volgde ook gelijk een discussie of ze wel daadwerkelijke macht had. De meningen waren sterk verdeeld. 
Men moest ook twee personen noemen, waarvan men dacht dat ze veel macht hadden. Later bleek dat men veelal formele machthebbers had genoemd. De president werd het meest genoemd. Er waren ook enkele voorbeelden van informele machthebbers als politici, bepaalde zakenmannen en ‘God’. 

Presentatie
Annette vervolgde na deze interactieve start met een presentatie over macht, waarin ze de diverse aspecten van macht inzichtelijk maakte met mooie cartoons.  De zaal kreeg alle ruimte om hierop te reageren en met voorbeelden te komen. Op deze manier werd inzicht gegeven in het feit dat macht en identiteit sterk met elkaar samenhangen. Macht begint bij jezelf. Hoeveel macht geef of neem jijzelf? 

Als je macht geeft aan iemand, dan betekent het dat je hem/haar ’empowert’. In Suriname is deze term vaak verkeerd gebruikt. Om te empoweren werden er knip- en naaicursussen gegeven, zodat vrouwen zelf kleding konden maken en verkopen.   Het idee was dat als een vrouw geld gaat verdienen met haar werk, ze niet meer afhankelijk zou zijn van haar man voor huishoudelijke spullen of betalen van schoolgeld voor haar kinderen. Echter, als dat gebeurt, dan verandert ook de machtsverhouding binnen de relatie, want de man krijgt minder macht.  Als één persoon of groep meer kennis en kansen krijgt, dan gaan andere personen of groepen die macht hebben reageren omdat hun macht bedreigd wordt. In sommige gevallen kregen vrouwen en trainers dan woedende mannen tegenover zich.De les die is geleerd, is dat als een interventie wordt gepleegd waarbij machtsposities veranderen, dat een spin-off effect heeft naar andere groepen.  Dat maakt ‘empoweren’ moeilijk, maar geeft ook de complixiteit van macht aan. 

Het is daarom belangrijk om machtsstructuren goed te begrijpen en analyseren. Maar ook dan, kun je als persoon of organisatie misschien nog steeds niet altijd de verandering tot stand brengen die je graag wilt. Eerst moet men zelf macht hebben en daarvoor heeft men machtsmiddelen nodig om de machtspositie te verwerven en te consolideren.  Machtsmiddelen kunnen hard zijn, zoals geld of geweren, maar ook ‘zacht’. Denk daarbij aan informatie, overleg, mobilisatie, lobby en publieke opinie vormen.

Macht en machteloosheid
De deelnemers werden toen gevraagd om elkaar één verhaal te vertellen, waarbij ze macht of onmacht hebben ervaren. Toen men dat had gedaan, werden vooral de gevoelens die daarbij kwamen, besproken. Iedereen herkende de gevoelens van macht en onmacht. Het lege gevoel, de boosheid, de verslagenheid en de hopeloosheid bij onmacht. Sommigen putten uit machteloosheid juist strijdvaardigheid.  Maar dat is ook afhankelijk van hoe belangrijk de issue voor de persoon was en was dus ook afhankelijk van de situatie. Annette benadrukte dat veel mensen een continu gevoel van machteloosheid hebben.  Aan de andere kant voelt macht heerlijk. Men kan mensen laten doen wat men wil. Soms is macht vervelend, want als je macht hebt zijn mensen minder onbevangen naar je en dus ook niet meer helemaal eerlijk over je werk of functioneren. Soms is het ook ongemakkelijk, als je juist met mensen wilt praten en meedenken en zij zien jou als machtige en volgen dus alles wat je zegt of doet. Je hebt dan een gevoel van machteloosheid, omdat je macht hebt. Als je macht hebt, wordt er ook veel van je verwacht. Je kunt dat niet altijd waarmaken en dat geeft ook machteloosheid. Annette sloot dit onderdeel af met de opmerking dat macht altijd in beweging is. Het is nooit statisch.

Democratie en macht
In een democratie kiezen mensen vertegenwoordigers, die dan formele macht hebben. Maar als iemand formele macht heeft gekregen en degene neemt een besluit, moet dat dan altijd opgevolgd worden? Nee, zeggen alle deelnemers. Annette vroeg of men geen vertrouwen moeten hebben dat ze het wel goed doen? Nee, zegt de zaal, je moet wel kritisch blijven. Politici kunnen niet naar iedere individuele burger luisteren als er een besluit moet worden genomen, maar als burger kun je wel door middel van media, contacten in de politieke partij en stemrecht invloed uitoefenen. Het bezoeken van DNA-vergaderingen is ook een optie. Als je op de tribune zit dan wordt na 2-3 keer wel rekening gehouden met je aanwezigheid. Zeker als men weet dat jij of je organisatie zich druk maakt over een bepaald thema.

Allianties en netwerken
Door samen te werken kun je macht worden vergroot. Toch zijn er in Suriname maar weinig zichtbare netwerken en allianties. Annette legde uit dat in Suriname macht teveel als statisch begrip wordt gezien. Een baas blijft een baas. Bij netwerken en allianties zijn geen formele (hiërarchische) structuren; je werk samen en deelt informatie. Vaak wordt dat laatste nog gezien als verlies van macht, in plaats van vergroten van macht. Macht wordt juist vergroot door gezamenlijke actievoering, maatschappelijke mobilisatie, allianties aangaan en netwerken bouwen.

Paul Tjon Sie Fat gaf daarbij aan dat de overheid altijd als zwak werd gezienin Suriname. Je kunt niet op de overheid rekenen, dus moet je goede persoonlijke netwerken hebben om dingen gedaan te krijgen. Via de formele weg invloed uitoefenen heeft geen zin, vanwege de zwakte van de overheid.
Powercube 
Actief burgerschap heeft dus alles te maken met macht en machtsverhoudingen. Als men wil participeren, moet men op de hoogte zijn van de formele structuren en rechten. Men moet zich bewust zijn van de machtsmiddelen die menzelf en anderen hebben. Wil men dat je participeert of moet participatie opgeëist worden?

Annette Tjon Sie Fat presenteerde daarop de powercube als hulpmiddel voor advocacy en lobby-werk. Op wel niveau wil men invloed uitoefenen, sub-nationaal, nationaal of supra-nationaal? Wat zijn de zichtbare, onzichtbare en onzichtbare overleggen. En tot slot is er sprake van een gesloten bijeenkomst met uitsluiting van mensen, van open overleg of heeft men een plek opgeëist? Op basis van deze analyse, kan een strategie worden bepaald over hoe men macht wil gaan uitoefenen ten behoeve van beïnvloeding. Uiteraard verandert het machtsveld continu, dus moet deze analyse ook continu gemaakt worden. De power cube geeft aan hoe complex lobby- en advocacy-werk is en dat het daardoor niet voor iedereen en iedere organisatie geschikt is. Het is een vak apart.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen